Giới thiệu về Kiểm thử khả năng sử dụng (Usability Testing)

UX

Nguyễn Mai Xuân

person in blue long sleeve shirt using black laptop computer
person in blue long sleeve shirt using black laptop computer

I. Giới thiệu

A. Định nghĩa về Usability Testing

Usability Testing là một phương pháp đánh giá sản phẩm hoặc giao diện người dùng nhằm xác định mức độ tiện dụng và dễ sử dụng của sản phẩm đó. Mục tiêu chính của Usability Testing là đảm bảo rằng sản phẩm đáp ứng được nhu cầu, mong muốn và mục tiêu của người dùng một cách hiệu quả và hiệu suất cao.

B. Một số yếu tố quan trọng trong Usability Testing bao gồm
  1. Tiện dụng (Ease of use)

    Sản phẩm có dễ sử dụng hay không? Người dùng có thể thực hiện các nhiệm vụ một cách dễ dàng và nhanh chóng hay không?

  2. Hiệu suất (Efficiency)

    Sản phẩm có giúp người dùng tiết kiệm thời gian và nỗ lực trong việc thực hiện các tác vụ hay không?

  3. Tương thích (Compatibility)

    Sản phẩm có tương thích với các thiết bị, hệ điều hành và trình duyệt phổ biến hay không?

  4. Sự hài lòng (Satisfaction)

    Người dùng cảm thấy hài lòng với trải nghiệm sử dụng sản phẩm hay không?

  5. Trực quan (Visual appeal)

    Giao diện của sản phẩm có hấp dẫn và dễ nhìn hay không?

  6. Tiêu chuẩn Usability (Usability standards)

    Sản phẩm có tuân thủ các tiêu chuẩn Usability và best practice trong ngành hay không?

C. Tầm quan trọng của Usability Testing trong quá trình thiết kế và phát triển sản phẩm
  1. Cải thiện trải nghiệm người dùng:

    Usability Testing giúp xác định các vấn đề mà người dùng gặp phải khi sử dụng sản phẩm. Nhờ đó, nhà thiết kế và nhà phát triển có thể thực hiện các cải tiến và điều chỉnh để làm cho sản phẩm trở nên dễ sử dụng và tiện lợi hơn. Việc cải thiện trải nghiệm người dùng sẽ làm tăng sự hài lòng và sự tin tưởng của khách hàng vào sản phẩm.

  2. Giảm rủi ro và chi phí:

    Bằng cách xác định các vấn đề về usability trước khi sản phẩm được triển khai rộng rãi, Usability Testing giúp giảm rủi ro về việc sản phẩm không đáp ứng được nhu cầu của người dùng hoặc gặp phải các vấn đề lớn sau khi đã phát hành. Điều này giúp giảm thiểu các chi phí sửa chữa, nâng cấp và hỗ trợ sau này.

  3. Tăng độ tin cậy của sản phẩm:

    Sản phẩm được thử nghiệm một cách toàn diện với nhiều người dùng thực tế khác nhau giúp đảm bảo tính ổn định và độ tin cậy của nó. Những lỗi hoặc sự cố có thể được phát hiện và khắc phục trước khi sản phẩm được tung ra thị trường.

  4. Tối ưu hóa hiệu suất và hiệu quả:

    Usability Testing giúp xác định các điểm yếu trong giao diện sản phẩm, từ đó giúp cải thiện hiệu suất và hiệu quả của các tác vụ thực hiện bởi người dùng. Việc tối ưu hóa hiệu suất và hiệu quả giúp tiết kiệm thời gian và công sức cho người dùng và tăng cường trải nghiệm tích cực.

  5. Cải thiện cạnh tranh:

    Một sản phẩm dễ sử dụng và hiệu quả sẽ giúp tăng cạnh tranh trong thị trường. Người dùng thường ưu tiên sử dụng các sản phẩm dễ dàng và tiện lợi, do đó, việc đưa ra một sản phẩm được thiết kế tốt sẽ tạo lợi thế trong việc cạnh tranh với các đối thủ.

  6. Tăng sự tương tác và tiếp cận người dùng:

    Usability Testing giúp xác định các tính năng hoặc phần của sản phẩm mà người dùng quan tâm nhiều nhất và sử dụng thường xuyên. Việc tăng sự tương tác và tiếp cận người dùng giúp tăng khả năng tiếp thị và quảng bá sản phẩm.

D. Lợi ích của Usability Testing
  1. Tăng khả năng tiếp thị

    Sản phẩm dễ sử dụng và hấp dẫn thu hút được nhiều người dùng hơn, từ đó tăng khả năng tiếp cận và tiếp thị của sản phẩm trên thị trường.

  2. Giảm rủi ro và chi phí

    Xác định các vấn đề về usability sớm giúp giảm rủi ro và các chi phí sửa chữa sau khi sản phẩm đã phát hành.

  3. Nâng cao độ tin cậy và uy tín

    Sản phẩm được đánh giá cao về tính tiện dụng và hiệu quả sẽ nâng cao độ tin cậy và uy tín của công ty hoặc thương hiệu.

  4. Tối ưu hóa trải nghiệm người dùng

    Usability Testing giúp cải thiện trải nghiệm người dùng và tăng cường sự hài lòng của khách hàng, giúp duy trì mối quan hệ lâu dài với khách hàng.

  5. Cạnh tranh trên thị trường

    Sản phẩm được thiết kế tốt với tính tiện dụng cao có lợi thế cạnh tranh trong thị trường so với các đối thủ.

II. Chuẩn bị cho Usability Testing

A. Xác định đối tượng và mục tiêu của Usability Testing

Đối tượng của Usability Testing là người dùng cuối, những người sẽ sử dụng sản phẩm hoặc giao diện mà đang được thử nghiệm. Đối tượng này có thể là khách hàng tiềm năng hoặc khách hàng hiện tại, tùy thuộc vào giai đoạn phát triển sản phẩm và mục tiêu định hướng của Usability Testing.

Mục tiêu của Usability Testing là đánh giá tính tiện dụng và hiệu quả của sản phẩm hoặc giao diện với những đối tượng người dùng cuối. Mục tiêu cụ thể của Usability Testing bao gồm:

  1. Đánh giá trải nghiệm người dùng

    Xác định cảm nhận, đánh giá và sự hài lòng của người dùng về sản phẩm hoặc giao diện. Điều này giúp nhà thiết kế và nhà phát triển hiểu được những khó khăn và ưu điểm mà người dùng gặp phải khi sử dụng.

  2. Phát hiện vấn đề và lỗi

    Phát hiện các vấn đề, sai sót hoặc lỗi trong giao diện sản phẩm để có thể khắc phục chúng trước khi sản phẩm được triển khai rộng rãi.

  3. Kiểm tra hiệu suất

    Đánh giá tốc độ và hiệu suất của sản phẩm khi người dùng sử dụng. Nhờ đó, nhà phát triển có thể cải thiện hiệu suất và tối ưu hóa trải nghiệm người dùng.

  4. Xác định tương tác

    Đo lường sự tương tác giữa người dùng và sản phẩm, giúp đánh giá mức độ tương tác hiệu quả giữa người dùng và giao diện.

  5. Đánh giá tính tiện ích

    Xác định mức độ dễ dàng và tiện lợi khi người dùng sử dụng sản phẩm. Điều này giúp nhà thiết kế và nhà phát triển hiểu được những khó khăn mà người dùng gặp phải trong quá trình sử dụng sản phẩm.

  6. Đánh giá sự hài lòng của người dùng

    Xác định mức độ hài lòng của người dùng với sản phẩm, từ đó đề xuất cải tiến và tăng cường trải nghiệm tích cực.

Để đạt được mục tiêu và đối tượng, quá trình Usability Testing nên tập trung vào việc lựa chọn một nhóm người dùng đại diện và có kinh nghiệm thực tế sử dụng sản phẩm hoặc giao diện. Điều này giúp đảm bảo tính đáng tin cậy và độ chính xác của kết quả đánh giá.

B. Các phương pháp Usability Testing

Có nhiều phương pháp Usability Testing khác nhau để đánh giá tính tiện dụng và hiệu quả của sản phẩm hoặc giao diện người dùng. Dưới đây là một số phương pháp phổ biến trong Usability Testing:

  1. In-person Testing (Thử nghiệm trực tiếp):
    • Người thử nghiệm sẽ tham gia tại một địa điểm cụ thể (văn phòng hoặc phòng thí nghiệm).

    • Nhà nghiên cứu sẽ ghi nhận sự tương tác và phản hồi của người dùng một cách trực tiếp.

    • Phương pháp này cho phép quan sát kỹ lưỡng và chi tiết, giúp nhận biết các vấn đề mà người dùng gặp phải.

  2. Remote Testing (Thử nghiệm từ xa):
    • Người thử nghiệm sẽ tham gia từ các địa điểm khác nhau thông qua kết nối internet.

    • Người thử nghiệm thực hiện các nhiệm vụ và ghi lại phản hồi thông qua các công cụ hỗ trợ như phần mềm ghi hình màn hình và hệ thống ghi nhận phản hồi.

    • Phương pháp này thuận tiện cho việc thu thập dữ liệu từ một số lượng lớn người dùng và tiết kiệm chi phí và thời gian.

  3. Moderated Testing (Thử nghiệm có hướng dẫn):
    • Có người hướng dẫn (moderator) sẽ hướng dẫn và giám sát người thử nghiệm trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ.

    • Moderator có thể đặt câu hỏi, nhận phản hồi và giúp người thử nghiệm hoàn thành nhiệm vụ.

    • Phương pháp này cho phép thu thập thông tin chi tiết từ người thử nghiệm và giải thích các vấn đề một cách tự nhiên.

  4. Unmoderated Testing (Thử nghiệm không có hướng dẫn):
    • Người thử nghiệm thực hiện các nhiệm vụ mà không có người hướng dẫn.

    • Thông qua các công cụ tự động hỗ trợ, người thử nghiệm ghi lại phản hồi và kết quả của họ.

    • Phương pháp này tiết kiệm thời gian và chi phí, nhưng có thể hạn chế trong việc hiểu rõ nguyên nhân và phản hồi chi tiết từ người thử nghiệm.

  5. A/B Testing (Thử nghiệm A/B):
    • Phân chia người dùng thành hai nhóm ngẫu nhiên.

    • Mỗi nhóm sẽ trải nghiệm hai phiên bản khác nhau của sản phẩm hoặc giao diện.

    • Dựa trên kết quả, xác định phiên bản nào hoạt động tốt hơn và đáp ứng tốt nhu cầu của người dùng.

  6. Heuristic Evaluation (Đánh giá Heuristic):
    • Nhà nghiên cứu hoặc chuyên gia đánh giá sản phẩm hoặc giao diện dựa trên các nguyên tắc heuristic (nguyên tắc tiêu chuẩn).

    • Đánh giá sự phù hợp với các tiêu chuẩn usability và xác định các vấn đề tiềm ẩn.

  7. Surveys and Questionnaires (Khảo sát và bảng câu hỏi):
    • Sử dụng khảo sát hoặc bảng câu hỏi để thu thập phản hồi từ người dùng về trải nghiệm của họ khi sử dụng sản phẩm hoặc giao diện.

Các phương pháp Usability Testing có ưu điểm và hạn chế riêng, do đó, chọn phương pháp thích hợp phụ thuộc vào mục tiêu thử nghiệm, nguồn lực, và yêu cầu cụ thể của dự án. Trong một số trường hợp, kết hợp nhiều phương pháp có thể mang lại kết quả đáng tin cậy và đầy đủ hơn.

C. Lựa chọn phương pháp

Lựa chọn phương pháp Usability Testing phù hợp là một bước quan trọng để đảm bảo việc thu thập dữ liệu và đánh giá hiệu quả, phù hợp với mục tiêu, đối tượng người dùng và nguồn lực có sẵn. Dưới đây là một số yếu tố cần xem xét khi lựa chọn phương pháp Usability Testing:

  1. Đối tượng người dùng

    Xác định nhóm người dùng mục tiêu cụ thể cho sản phẩm hoặc giao diện. Nhóm người dùng này bao gồm khách hàng tiềm năng hoặc khách hàng hiện tại. Việc hiểu rõ đối tượng người dùng giúp lựa chọn phương pháp thích hợp để đảm bảo tính đại diện và đáng tin cậy của kết quả thử nghiệm.

  2. Mục tiêu thử nghiệm

    Xác định mục tiêu cụ thể của Usability Testing, bao gồm những gì bạn muốn đánh giá hoặc đo lường. Điều này có thể bao gồm đánh giá tính tiện dụng, hiệu suất, tương tác, hài lòng của người dùng, v.v.

  3. Ngân sách và thời gian

    Xác định ngân sách và thời gian có sẵn cho việc thực hiện Usability Testing. Phương pháp in-person Testing có thể đòi hỏi chi phí và thời gian lớn hơn so với remote Testing hoặc Unmoderated Testing.

  4. Số lượng người dùng

    Xác định số lượng người dùng cần tham gia vào Usability Testing. Phương pháp in-person Testing có thể hữu ích khi số lượng người dùng cần thử nghiệm ít, trong khi remote Testing hoặc unmoderated Testing phù hợp cho việc thu thập dữ liệu từ một số lượng lớn người dùng.

  5. Loại sản phẩm hoặc giao diện

    Xác định loại sản phẩm hoặc giao diện cần thử nghiệm. Có những phương pháp thích hợp cho việc thử nghiệm sản phẩm phần mềm trên máy tính, trong khi những phương pháp khác phù hợp cho sản phẩm di động hoặc sản phẩm vật lý.

  6. Địa điểm thực hiện

    Xác định nơi thực hiện Usability Testing. In-person Testing thường được thực hiện trong môi trường văn phòng hoặc phòng thí nghiệm, trong khi Remote Testing có thể được thực hiện từ bất kỳ địa điểm nào có kết nối internet.

  7. Cấu trúc thử nghiệm

    Xác định cấu trúc của thử nghiệm, bao gồm các nhiệm vụ cụ thể mà người dùng sẽ thực hiện và các câu hỏi hoặc tiêu chí đánh giá.

  8. Mức độ hướng dẫn

    Xác định mức độ hướng dẫn và hỗ trợ trong quá trình thử nghiệm. Moderated Testing cung cấp hướng dẫn từ người hướng dẫn, trong khi unmoderated Testing yêu cầu người dùng thực hiện mà không có hướng dẫn.

C. Kế hoạch thực hiện Usability Testing

D. Xây dựng các yêu cầu và tiêu chí đánh giá

E. Tạo kịch bản và kế hoạch cho các bài tập người dùng

III. Tiến hành Usability Testing

A. Thực hiện thu thập dữ liệu từ người dùng

B. Quan sát và ghi nhận phản hồi từ người tham gia thử nghiệm

C. Sử dụng các công cụ đánh giá Usability (ví dụ: SUS - System Usability Scale)

D. Ghi lại các vấn đề và khó khăn mà người dùng gặp phải

E. Phân tích dữ liệu thu thập được và tổng hợp kết quả

IV. Phân tích và đánh giá kết quả

A. Phân tích các vấn đề phát sinh và khó khăn mà người dùng gặp phải

B. Đánh giá sự hiệu quả và hiệu suất của giao diện sản phẩm

C. Đối chiếu với các tiêu chuẩn Usability và các best practice

D. Xác định những điểm mạnh và điểm yếu của sản phẩm

V. Đề xuất cải tiến và cải thiện

A. Dựa vào kết quả phân tích, đề xuất các giải pháp cải thiện

B. Thiết kế và triển khai các cải tiến vào sản phẩm

C. Lập kế hoạch thực hiện lại Usability Testing sau khi đã cải thiện sản phẩm

VI. Tổng kết và kết luận

A. Tóm tắt các kết quả và phân tích được đạt được

B. Đánh giá hiệu quả của quá trình Usability Testing

C. Nhấn mạnh tầm quan trọng và ứng dụng của Usability Testing trong quy trình phát triển sản phẩm